زمان مطالعه: 5 دقیقه

به گزارش عترتنا؛حجت‌الاسلام والمسلمین «مرتضی آقاتهرانی» اساتید اخلاق و عرفان اسلامی، شامگاه یکشنبه ۲۹ شهریورماه در سلسله جلسات شرح «منازل سیر و سلوک» که در مجموعه فرهنگی سرچشمه تهران برگزار شد، یقظه را از عوامل بیداری انسان از غفلت دانست و گفت: اگر بخواهیم خودسازی کنیم باید حالت یقظه در ما ایجاد شود؛ یقظه هم دو نوع است یکی اجباری و جبری و دومی اختیاری که یقظه مورد بحث ما یقظه اختیاری است.

وی ادامه داد: یقظه یعنی از خواب غفلت بیدار شوید! یک بزرگی وقتی جامعه را نگاه می‌کند که گرفتار و آلوده شده اندرز و هشدار می‌دهد که‌ای جامعه از خواب غفلت بیدار شوید، این بیدار باش همان یقظه است که انسان از خواب غفلت بیدار شود. اصلا ماموریت پیامبران و ائمه طاهرین همین یقظه است که مردم را از خواب غفلت بیدار کنند و متوجه خدا نمایند!

عوامل یقظه در سیر و سلوک

این استاد اخلاق به تبیین عوامل یقظه در سیر و سلوک پرداخت و اظهار کرد: اولین عامل ایجاد یقظه در درون انسان، یاد خدا است همین یاد خدا باعث بیداری انسان از خواب غفلت می‌شود، دوم عامل، محبت به خدا است که خود خدا این محبتش را در دل ما القا می‌کند و این محبت هم باعث یقظه در انسان می‌شود؛ قرآن هم از دیگر عوامل یقظه در انسان است که گاهی شنیدن یک آیه از قرآن باعث بیداری و تحول در انسان می‌شود.

وی ادامه داد: چهارمین عامل یقظه، نشست و برخاست با بزرگان و فرهیختگان است که باعث یقظه میشود حالا فرق ندارد یک بزرگ علمی یا بزرگ سنی که شما را یاد خدا بیندازد و بیدارتان کنند همانطور که یک بازاری معمولی با یک کلام در جهانگیرخان قشقایی تار زن تحول ایجاد کرد.

وی افزود: پنجمین عامل یقظه، درس گرفتن و بیدار شدن از عبرت‌ها است؛ مثلا یکدفعه فلان جوان سالم را می‌بینید که در یک لحظه فوت شد، باید از این حادثه عبرت‌انگیز شما بیدار شوید و در شما یقظه ایجاد شود و یا اینکه عبرت گرفتن از بیماران است که با دیدن بیماران و داشتن سلامتی خود در شما یقظه ایجاد شود و بیدار شوید و یا اینکه نشست و برخواست با فقرا هم همینطور است و باعث بیداری انسان می‌شود.

آقاتهرانی حضور در تشییع جنازه و زیارت اهل قبور را از دیگر عوامل یقظه برشمرد و گفت: عامل ششم حضور در کنار محتضر و شرکت در مراسم تشییع جنازه است که باعث بیداری ما از خواب غفلت و یقظه می‌گردد؛ همچنین رفتن به قبرستان و زیارت اهل قبور هفتمین عامل بیداری و یقظه در انسان است.

این استاد حوزوی با بیان اینکه سعی کنید هفته‌ای یکبار به قصد یقظه و بیداری به زیارت اهل قبور بروید، اظهار کرد: مرحوم علامه طباطبایی دستورالعملی برای رفتن به قبرستان دارند و می‌فرمایند وقتی به قبرستان رفتید این قبرها را نگاه کنید و ببینید که هر کدام از اینها در دنیا یک جاهایی برای خود رتبه اول راداشتند، یکی در المپیک اول بود دیگری در امور مالی اول بود و آن یکی فقیه و کناری او فیلسوف و آن یکی بزرگ نجوم و دیگری طبیب بزرگی بود اما همه اینها از دنیا رفتند و اکنون اینجا در قبرهایشان آرمیده اند! حتی خیلی‌ها بهتر از شما اینجا دفن شده اند!

وی ادامه داد: بعد از این نگاه و تفکر حالا ضمیر را به خودتان برگردانید و بگویید من هم یکی از اینها هستم و سپس تصور کنید که من هم داخل قبر هستم؛ اگر تصورتان قوی باشد خود را در قبر خواهید دید! سعی کنید یک مقدار در گوشه قبرستان به تنهایی بنشینید و اینگونه فکر کنید و خود را هم در قبر ببینید که باعث ایجاد یقظه و بیداری در شما خواهد شد.

آقاتهرانی، با بیان اینکه عبرت از تاریخ و گذشتگان نیز از دیگر عوامل یقظه است، گفت: تاریخ را به صرف قصه خواندن نخوانید بلکه از تاریخ و گذشتگان عبرت بگیرید و بیدار شوید! برخی فقط قصه را میگویند و می‌خوانند در صورتی که صرف گفتن و خواندن اثر ندارد؛ برخی داستان‌ها احسن القصص هستند مانند داستان زلیخا یا جریان داستان حضرت یعقوب (ع) که سراسر درس و عبرت است و باعث ایجاد یقظه و بیداری در ما می‌شود.

وی خاطر نشان کرد: هر حرف و صحبتی و حتی اخبار را که می‌گویید و میشنوید از دریچه عبرت آموزی باشد نه فقط بگویید و بشنوید و رد شوید، گاهی یک کلمه از دهان یک استاد، اثری عمیق روی شاگرد دارد و باعث بیداری او می‌شود مانند آخرین توصیه و کلام مرحوم علامه طباطبایی که در لحظات مرگ سه بار فرمودند توجه بعد سه بار فرمودند مراقبه!

این استاد حوزوی، دوست و رفیق خوب را هشتمین عامل یقظه برشمرد و بیان کرد: رفیق و دوست خوب هم از دیگر عوامل یقظه و بیداری در انسان است آن هم دوست و رفیقی که شما را به یاد خدا بیاندازد نه هر دوست و رفیقی! درباره انتخاب دوست در روایتی آمده که حواریون درباره ویژگی رفیق از حضرت عیسی (ع) سوال کردندکه با چه کسی همنشین شویم که ایشان فرمودند: «مَن یُذَکِّرُکُمُ اللّهَ رُؤیَتُهُ، و یَزیدُ فی عِلْمِکُم منطِقُهُ و یُرَغِّبُکُم فی الآخِرَهِ عَمَلُهُ؛ با آن که دیدنش شما را به یاد خدا اندازد و گفتارش بر دانش شما بیفزاید و کردارش شما را به آخرت تشویق کند.»

وی ادامه داد: رفیق خوب کسی است که شما را یاد خدا می‌اندازد حالا نقطه مقابلش هم وجود دارد که رفیق بد انسان را جهنمی می‌کند که روز قیامت ظالم خودش را سرزنش می‌کند که‌ای کاش با فلانی دوست نشده بودم!

آقاتهرانی، تفکر را دهمین عامل یقظه و بیداری دانست و گفت: اصلا تفکر از عبادات محسوب شده تا حدی که چند دقیقه تفکر از عبادت برتر است همان تفکری که حر در روز عاشورا در عرض چند دقیقه تفکر به کاروان حسینی پیوست و جز شهدای کربلا شد که امروز امام زمان (عج) به ایشان سلام می‌دهد؛ چنین تفکری هم قیمتی و هم باعث یقظه و بیداری است!

وی ادامه داد: متاسفانه امروزه این فضای مجازی و گوشی‌های موبایل، فکر و تفکر را از ما و خصوصا جوانان گرفته است و اجازه نمی‌دهد آن‌ها لحظه‌ای تفکر کنند و خود را بیابند در صورتی که با علم و تفکر انسان هم خودش را بهتر می‌شناسد و هم خدا را بهتر می‌یابد و می‌شناسد و افراد با سواد و متفکر بیشتر به خدا نزدیکتر هستند! با تفکر صحیح است که انسان خود را می‌یابد و می‌داند که او چند روز بیشتر اینجا مهمان نیست و باید برود و فقط صاحبخانه اینجا می‌ماند لذا بیدار می‌شود و اهل عمل می‌گردد.

این استاد حوزوی، نماز را هم از عوامل یقظه برشمرد و بیان کرد: یازدهمین عامل یقظه و بیداری، نماز است! نماز ذکر و یاد خدا است و در مقابل غفلت قرار می‌گیرد لذا سعی کنید برای نماز خواندن وقت بیشتری بگذارید و با حضور قلب بیشتر و کیفیت بهتری نمازتان را بخوانید که هم باعث یقظه می‌شود و هم اینکه نماز، معراج انسان است.

وی ادامه داد: دوازدهمین عامل هم یاد کردن نعمت‌های خدا است؛ نعمت‌های خدا را یاد کنید و بنگرید که اینها را خدا به ما داده است و از این نعمت‌ها درست و خوب استفاده کنید که هر کدام از این نعمت‌ها آیت و نشانه‌ای از خداوند و با یاد این نعمت‌ها به خدا برسید. سیزدهمین عامل هم ذکر و یاد خدا است که توصیه کردند که خدا را زیاد یاد کنید که باعث بیداری ما از غفلت می‌شود.

وی افزود: چهاردهمین عامل، امر به معروف و نهی از منکر است اما نباید امر به معروف و نهی از منکر از روی خشونت و خشم باشد بلکه باید از روی رافت و مهربانی باشد که روی فرد تاثیر مثبت بگذارد و وقتی اثر مثبت گذاشت باعث بیداری و یقظه در او می‌شود که گاهی با یک محبت او را شیفته دین و خدا می‌کنید.

آقاتهرانی در پایان با بیان آثار یقظه در زندگی انسان گفت: مهمترین اثری که یقظه برای انسان دارد این است که او را از غفلت دور کرده و دائم او را به یاد خدا و امام زمان (عج) می‌اندازد؛ وقتی شما خدا را یاد کنید خدا هم شما را یاد می‌کند و شما در هر مرتبه‌ای که باشید و خدا را یاد کرده باشید در همان مرتبه هم خدا شما را یاد می‌کند. پس سعی کنید یک رابطه قلبی هم با خدا برقرار کنید.