زمان مطالعه: 4 دقیقه

به گزارش عترتنا؛حجت الاسلام والمسلمین مرتضی آقاتهرانی، استاد حوزه و دانشگاه، ۱۵ شهریورماه در اولین جلسه از سلسله مباحث شرح منازل سیر و سلوک که در مجتمع فرهنگی سرچشمه تهران برگزار شد، با بیان اینکه هر کس اهل عمل باشد می‌توانید این منازل سیر و سلوک را برود، گفت: این منازل غیر از اخلاق و عرفان نظری است بلکه اخلاق و عرفان عملی است و هر کس می‌تواند کاری کند که بتواند این منازل را برود اما باید اول خودش بخواهد.

گناه مهمترین مانع سیر منازل سلوکی

وی تصریح کرد: مهمترین مانع رفتن به این منازل، گناه است! سعی کنید هیچ گاه به گناه آلوده نشوید زیرا اگر از اهل معصیت باشید هرگز به این منازل نمی‌رسید؛ پس لازم است قبل از طی این منازل، گناه را ترک کنید و منبعد هم مواظب باشید هرگز گناه نکنید.

اهمیت تقید به شریعت در سیر و سلوک و عرفان اسلامی

این استاد حوزوی با اهمیت دانستن مقید بودن بر شریعت در سیر و سلوک اظهار کرد: عارف شیعی مرحوم سیدحیدر آملی در باب عرفان نظری و عملی در کتاب انوار الحقیقه و اطوار الطریقه و اسرار الشریعه نکته مهمی را درباره اهمیت تقید به شریعت بیان نموده و در آغاز از احکام و فروع دین شروع نموده و سپس به اخلاق رسیده و بعد از اخلاق، عرفان را مطرح کرده است. یعنی اینها پایه متصل و مرتبط با هم هستند و یک رابطه جدی با هم دارند.

وی افزود: حالا اگر کسب ادعای عرفان کرد اما اهل معصیت بود این در همان اصل ابتدایی که احکام است مشکل دارد و اصلا به عرفان نرسیده است که ادعای عرفان کرده است! چون در عرفان حقیقی اینها به هم متصل هستند. در بین بزرگان ما از جمله امام راحل و علامه طباطبایی این بزرگواران در بحث عرفان به اولین چیزی که تأکید داشتند و مقید بودند اصل شریعت بود و شریعت را اصل می‌دانستند.

این استاد اخلاق دوری وعدم تبعیت از شریعت را عامل اصلی انحراف، عرفان‌های کاذب دانست و گفت: ایراد اصلی عرفان‌های کاذب همین بحث شریعت است که این عرفان‌های کاذب، اهل شریعت و مقید به شریعت نیستند و در همان ابتدا در توحید مشکل دارند! حالا شاید بعضی‌ها از بحث و روش آن‌ها خوششان بیاید اما چون از شریعت دور و جدا هستند در انت‌ها هیچ چیز گیرشان نمی‌آید.

اهمیت شناخت نفس در سیر و سلوک

آقاتهرانی با اشاره به اینکه در سیر و سلوک باید نفس خود را خوب بشناسید، گفت: نفس انسان را هیچ وقت رها نمیکند و همیشه هم با ما است در صورتی که دشمن بیرون اینطور نیست و همیشه با ما نیست اما این دشمن داخلی همیشه با ما هست و ما را هم رها نمی‌کند، پس در سیر و سلوک باید خیلی مراقب نفس خود باشید و آن را خوب بشناسید و حتی یاد بگیرید که چگونه نفس خود را تربیت کنید.

این استاد حوزوی به نقل ماجرای دیدار چند نفر از علمای شیراز با عارف سفر کرده مرحوم آیت الله انصاری همدانی اشاره و بیان کرد: چند بار این نقل را از بیان مرحوم آیت الله مصباح شنیدم که ایشان گفتند: حدود ۲۰ سال سن داشتم به مشهد مشرف شده بودم چون مطلع شدم آیت الله انصاری همدانی هم مشرف شدند و خواستم از محضرشان استفاده کنم چون ایشان هم سطح آیت الله قاضی بودند؛ یک روز که در محضرشان بودم چند نفر از علمای شیراز به وساطت آیت الله نجابت و آیت الله دستغیب خدمت ایشان آمدند و ایشان اولین سؤالی که از آن‌ها پرسید گفتند: شما کیستید؟ همان سؤالی که شب اول قبر هم از ما میپرسند و ما هنوز جوابی برای آن آماده نکردیم که که هستیم؟! اصلا به خودتان چه نمره‌ای می‌دهید؟!

وی ادامه داد: بعد از این سؤال یکی از آن‌ها جواب داد که من همه تقدیرات الهی را می‌بینم و از مقامی که به آن رسیده بود سخن گفت و شرح داد تا جایی که من اگر مثلا بخواهم به مشهد بیایم می‌دانم چه روزی باید بیایم و چه روزی باید برگردم و اینها را از قبل متوجه می‌شوم! و این فرد داشت از مقاماتش تعریف می‌کرد و آیت الله انصاری همدانی هم به دقت گوش می‌دادند و وقتی سخنانش تمام شد، ایشان گفتند: همه اینها نفس خودت بود!

خطر میل نفس در انجام اعمال حتی عبادات

وی تصریح کرد: باید خیلی دقت کنید و مراقب باشید که اعمال و رفتار و کارهایی که انجام می‌دهید حتی در بحث معنوی این کارها بر اساس میل نفس نباشد که اگر اینگونه بود هیچ ارزشی ندارد و باید اعمال و رفتار ما بر اساس شریعت و دستور خدا و اطاعت از خدا باشد. دقت کنید؛ از آثار نفس‌شناسی، خداشناسی نیست! اینها دو طرف یک سکه هستند و کسی که خود را شناخت، خدا را هم شناخته است. حالا استاد واقعی در این مسیر کسی است که نفس شما را می‌بیند و بر نفس شما مسلط است.

وی افزود: در شناخت نفس هم دقت شود که ما دو علم حضوری و حصولی داریم. من برای دیدن شما باید چشم داشته باشم، نور باشد و کلی چیزها دخالت کند تا من بتوانم شما را ببینم، حالا ما به این عالم آمدیم و گفتند این رنگ مشکی است و ما تا آخر عمر می‌گوییم مشکی است، حالا خودم میخواهم خودم را بشناسم اینجا دقت لازم است چون در هر مقام حالات نفس متفاوت است و اگر اهل عمل باشید اینجا جواب می‌دهد.

از یقینیات شروع کنید

این استاد حوزوی در پایان گفت: یک توصیه تکراری ولی بسیار مهم از مرحوم آیت‌الله بهجت هست که ایشان می‌فرمودند: به یقینیات خود عمل کنید! مثلا دروغ را میدانید بد است پس از آن دوری کنید؛ همین که یقین دارید عمل کنید، این چراغی برای آینده شما می‌شود. پس روی یقینیات چراغ قرمز نکشید بلکه به یقین خود عمل کنید که در روایت است به یقین خود عمل کنید و آنچه را نمی‌دانید خدا به شما میگوید و این توصیه را ایشان در تمام مراحل و منازل تکرار می‌کردند.